Các triệu chứng của sốt rét có thể thay đổi từ nhẹ đến nặng tùy thuộc vào loại ký sinh trùng người bệnh nhiễm phải, sức khỏe và tình trạng nhiễm của người bệnh.
Bệnh sốt rét cốt yếu do muỗi truyền, có liên can chặt với môi trường. Sốt rét thường đi kèm với đói nghèo, lạc hậu; căn bệnh này cũng là một cản ngăn lớn đối với phát triển kinh tế. Bệnh sốt rét khi xuất hiện, nếu không có những biện pháp ngăn chặn kịp thời trong cộng đồng sẽ gây ra những tình trạng lây lan rộng rãi.
Đường lây truyền
Bệnh sốt rét lây truyền qua đường máu và có 4 phương thức truyền nhiễm:
Do muỗi truyền: đây là phương thức đốn. Do truyền máu có nhiễm ký sinh trùng sốt rét. Do mẹ truyền sang con qua nhau thai bị tổn thương (hiếm gặp). Do tiêm chích: bơm tiêm dính máu có ký sinh trùng sốt rét, do tiêm chích ma tuý.
Phun tồn lưu hoá chất diệt muỗi giúp buồng hiệu quả.
Dấu hiệu nhận biết
Khi mới mắc bệnh, tả ban sơ có thể thấy như sốt, ớn lạnh, vã mồ hôi, thân nhức mỏi, ngay buồn nôn và ói mửa; các triệu chứng tái phát sau mỗi 48-72 giờ tùy theo thân của từng bệnh nhân và độ nhiễm virus sốt rét.
Đặc điểm chung của người mắc bệnh sốt rét là niêm mạc mắt nhợt, da xanh, người gầy, thẳng thớm bị thiếu máu. Sốt rét khiến người bệnh suy dinh dưỡng, làm cho lách to, phù nề. con trẻ mắc sốt rét dễ bị suy dinh dưỡng, chậm lớn. đàn bà đang mang thai mắc sốt rét có thể khiến thai chết lưu, sẩy thai, đẻ non. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể trở nên ác tính và gây tử vong.
Sốt rét thường có 2 thể lâm sàng là sốt rét thể bình thường và sốt rét ác tính.
Sốt rét thể thường ngày: là những triệu chứng thường gặp ban sơ khi mắc bệnh sốt rét và không đe dọa đến tính mệnh người bệnh. Tùy thân mỗi người mà có những biểu hiện sốt khác nhau (sốt tiêu biểu và sốt không điển hình):
Sốt điển hình với 3 thời đoạn: rét run - sốt - vã mồ hôi.
Sốt không tiêu biểu: là những trình bày sốt không thành cơn, hay ớn lạnh, rét và nổi da gà (ở những bệnh nhân mắc bệnh tại vùng dịch), hoặc sốt liên tiếp, nghiêng ngả (ở bệnh nhân là trẻ con, người bị sốt rét lần đầu).
Sốt rét ác tính: là trường hợp bệnh nhân sốt rét trở nặng, có những biến chứng hiểm nguy đe dọa đến tính mệnh người bệnh, với các biểu hiện đặc biệt như: sốt cao liên tục; rối loạn ý thức nhẹ (ngủ li bì, mơ sảng, nói lầm bầm...); rối loạn tiêu hóa: buồn nôn, đi tả, bau bụng cấp, ói mửa...
Điều trị thế nào?
Chẩn đoán sớm, điều trị càng sớm càng tốt để giảm bớt nguồn bệnh và cắt đường lan truyền ký sinh trùng. Nên điều trị càng sớm càng tốt ngay sau khi xuất hiện các triệu chứng: trẻ em trong vòng 12 giờ, người lớn trong vòng 24 giờ.
Điều trị cắt cơn phối hợp với điều trị chống lây lan (diệt giao bào); điều trị chống tái phát và điều trị sốt rét biến chứng phải theo đúng y lệnh của thầy thuốc.
Nếu trong vùng có dịch, bệnh nhân sốt rét không cần phải cách ly nhưng cần điều trị tại cơ sở y tế để đảm bảo điều trị sớm, đúng phác đồ và chuyển bệnh nhân lên tuyến trên kịp thời khi có dấu hiệu tiền ác tính hoặc ác tính.
Biện pháp phòng hiệu quả
hiện giờ, khi chưa có vắc-xin phòng ngừa sốt rét thì phương pháp phòng bệnh hữu hiệu nhất là gian muỗi truyền bệnh. Ngăn sự xúc tiếp giữa người và muỗi truyền bệnh; diệt muỗi bằng phun tồn lưu và tẩm màn hoá chất diệt muỗi; thu dọn nhà cửa gọn, đốt hương muỗi. Ở tất thảy các cửa sổ cũng như cửa ra vào, người dân có thể đóng lưới và sử dụng quạt điện để giảm tối đa sự thâm nhập của muỗi vào nhà; Phun hóa chất diệt muỗi hoặc tẩm hóa chất vào màn, mắc màn mỗi khi đi ngủ được xem là biện pháp phòng bệnh sốt rét hữu hiệu nhất giờ. Bôi thuốc xua muỗi lên những nơi da hở, mặc áo dài tay, quần dài khi đi làm rừng, làm nương...; Phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh quanh nhà, làm nhà xa rừng và xa nguồn nước; Hạn chế bọ gậy: khơi thông dòng chảy, vớt rong rêu làm thoáng mặt nước. Huy động sự tham dự của cộng đồng, các đoàn thể dự buồng sốt rét; tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân về buồng sốt rét.
BSCKI. Phạm Sỹ Lộc
