Ăn uống diễn đạt một nét văn hóa truyền thống và khoa học của mỗi con người, mỗi nhà nước và dân tộc. Ăn uống giúp con người thư giãn, thoải mái, gần gũi với nhau, san sẻ và quan tâm tới nhau hơn. Ngày nay, nhiều chuyên gia đã cảnh báo, bữa ăn gia đình thẳng tắp thiếu vắng các thành viên sẽ là nguy cơ tan rã hạnh phúc gia đình.
Bữa ăn gia đình là cơ hội cho mọi người tâm sự để hiểu nhau hơn, san sẻ những nỗi buồn vui trong công việc, những vấn đề trong gia đình và trong cuộc sống.
giờ, theo xu hướng của các nước phát triển, các nước đang phát triển, của thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa, bởi thế bữa ăn của nhiều người cũng bị hút theo các loại thực phẩm công nghiệp, “thức ăn nhanh”. Ở các nước phát triển, với sức ép của thời kì, của công việc, người ta dùng nhiều thức ăn nhanh.
Thức ăn nhanh, thức ăn chế biến sẵn được dùng cho mọi đối tượng, mọi lứa tuổi, thậm chí cho cả trẻ thơ; những sản phẩm được quy định rõ ràng cho từng độ tuổi. Thực phẩm được ghi nhãn mác rất rõ ràng về thành phần dinh dưỡng, được dùng cho đối tượng nào, nơi sản xuất và hạn sử dụng,...
(VD: thức ăn dùng cho trẻ mấy tháng, ngày ăn mấy bữa (mấy lọ),…thức ăn có chứa lượng cholesterol là bao nhiêu và người trưởng thành ăn bao lăm cholesterol thích hợp…).
Đồng thời, ở các nước phát triển, người dân hoạt động thể lực nhiều như: thẳng dùng công cụ công cộng, đi bộ, chơi thể thao, đi du lịch,… để hạn chế tình trạng béo phì. dù rằng vậy, tình trạng béo phì vẫn rất cao và đó là hệ quả thế tất của nước phát triển.
Việt Nam là một nước đang phát triển, các bệnh kinh niên không lây đang có thiên hướng gia tăng: béo phì, cao huyết áp, đái tháo đường, các bệnh rối loạn chuyển hóa,… Một số người đang có xu hướng thay đổi từ lề thói văn hóa món cơm cặp lồng (cơm nhà), ăn cơm bụi sang bữa ăn nhanh (fast food).
Nói đến “ăn nhanh” tức là ăn tranh thủ, ăn sơ lược, để tranh thủ thời kì, bữa ăn làm sao có được cái cảm giác về hương vị, mùi vị và thú để thưởng thức như “giá trị” đích thực của thực phẩm mang lại. dù rằng vậy, giới trẻ Hiện nay thậm chí một số người lớn tuổi đang có xu hướng dùng thức ăn nhanh. Việc sử dụng thức ăn nhanh đôi khi không phải do quá bận rộn, mà do thị hiếu và gu. Các món thức ăn nhanh mà người ta đang dùng thường thiếu và thừa một số chất dinh dưỡng.
Mỗi sản phẩm của thức ăn nhanh cần được chỉ dẫn một cách rõ ràng, tường tận, cụ thể với từng lứa tuổi, từng tình trạng thân và thể loại bệnh cho người sử dụng, tránh tình trạng thông tin về sản phẩm nói chung chung (ví dụ: một người bị đái tháo đường, bị rối loạn chuyển hóa lipid máu hạn chế ăn mì tôm. Vì mì tôm nhiều chất béo, chất béo dạng trans, nếu dùng gói mỡ có sẵn ở gói mì sẽ không tốt cho sức khỏe...).
Mặc khác về tiêu chuẩn, chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm thức ăn nhanh có bảo đảm theo chuẩn mực quy định, rà và giám sát sản phẩm hay không? Sản phẩm thức ăn nhanh không đảm bảo an toàn với sức khỏe, được biểu thị qua các vụ ngộ độc, thậm chí có những vụ ngộ độc lớn xảy ra ở những bếp ăn tập thể, riêng những vụ ngộ độc cá thể, chẳng thể đánh giá và thống kê được.
Thức ăn nhanh (fast food) thường số loại thực phẩm ít và phải sang chế biến công nghiệp nên thiếu thành phần các chất, vi lượng và chất khoáng. Do đó fast food thường thiếu và mất cân đối về dinh dưỡng, chưa kể đến vấn đề không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm trong khâu lựa chọn thực phẩm đầu vào không được kiểm soát chém đẹp, dùng các chất phụ gia trong tẩm ướp và các phương tiện chứa đựng không đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh.
Việc sử dụng thức ăn nhanh thỉnh thoảng không phải do quá bận rộn, mà do sở thích và thị hiếu
Nói như vậy, không có tức thị ta phủ nhận mặt tốt và tích cực của thức ăn nhanh đem lại với từng cá thể cụ thể, tùy theo điều kiện thời gian, tùy công việc,… Việc dùng các thức ăn nhanh làm sao cho phù hợp mỗi người, vừa bảo đảm đủ nhu cầu dinh dưỡng và phù hợp với sức khỏe điều đó hoàn toàn tùy thuộc vào người tiêu dùng “thông thái”.
Về các cơ sở sản xuất, các doanh nghiệp tạo ra các sản phẩm thức ăn nhanh cần tuân các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm: chất lượng sản phẩm, bảo đảm vệ sinh thực phẩm nơi sản xuất, sức khỏe người sản xuất sản phẩm, quy định về nhãn mác,… Các nhà sinh sản cần có tâm với sản phẩm do chính mình tạo ra, đừng vì lợi nhuận mà tạo ra sản phẩm không bảo đảm, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, sức khỏe cộng đồng.
Người ta nói “Bệnh từ miệng vào, họa từ miệng ra” có nghĩa là từ miệng mà sinh ra họa hay phúc. Ăn thế nào để có sức khỏe, để làm việc và cống hiến cho từng lớp là không đơn giản và rất khoa học. Người tiêu dùng muốn sử dụng thức ăn nhanh để kiệm ước thời gian và có sức khỏe cần phải biết rõ các thông báo về sản phẩm mình dùng đủ cái gì, thừa cái gì và thiếu cái gì; từ đó mới biết nên ăn bổ sung thêm thực phẩm nào để bảo đảm các chất dinh dưỡng cung cấp đủ nhu cầu của cơ thể.
Nếu vì điều kiện chẳng thể không dùng thức ăn nhanh thì tùy loại sản phẩm mà có thể bổ sung thêm rau xanh, chất đạm,… Một số thức ăn nhanh quá nhiều đạm, nhiều chất béo khi sử dụng nên hạn chế. Sau khi ăn thức ăn nhanh nên sử dụng thêm hoa quả tươi, sinh tố.
Vì sức khỏe của bản thân, của gia đình, của cộng đồng và tầng lớp chúng ta hãy hạn chế sử dụng các bữa ăn nhanh. Hãy tận dụng mọi nhịp, điều kiện và thời gian trong điều kiện cho phép để duy trì bữa ăn gia đình, vừa đảm bảo sức khỏe cho bản thân và giữ gìn hạnh phúc gia đình.
ThS.BS. NGUYỄN VĂN TIẾN
